Giresun Üniversitesi Ders Kataloğu/AKTS Bilgi Paketi

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu	Dersin Adı	Dersin Türü	Yıl	Yarıyıl	AKTS
OKÖ-508	ERKEN ÇOCUKLUK ÇEVRE EĞİTİMİNDE KURAM VE UYGULAMA	Seçmeli Ders Grubu	1	1	6,00

Yüksek Lisans

Türkçe

Bu dersin amacı, okul öncesi eğitimi alanında lisansüstü öğrenim gören öğrencilerin erken çocukluk döneminde çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik için eğitimin (SKE) tarihsel, felsefi, kuramsal ve politik temellerini derinlemesine çözümlemelerini; alandaki ulusal ve uluslararası araştırma kanıtını yöntemsel açıdan eleştirel biçimde değerlendirmelerini ve bu bilgi temelinden hareketle 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) ile uyumlu, yere dayalı, çocuk katılımını esas alan ve kuramsal olarak gerekçelendirilmiş çevre eğitimi uygulamaları tasarlayıp uygulayabilmelerini sağlamaktır. Ders, öğrencilerin kendilerinin yürüttüğü seminer modeliyle akademik liderlik, eleştirel diyalog ve bilimsel iletişim becerilerini geliştirmeyi; öğrencileri alanda özgün tez ve araştırma sorunları üretebilecek düzeye taşımayı hedefler.

Doç Dr Elif Öztürk

1	Erken çocukluk çevre eğitimi ile sürdürülebilir kalkınma için eğitimin tarihsel gelişimini, temel kavramlarını ve uluslararası politika çerçevelerini eleştirel olarak açıklar.
2	Klasik, gelişimsel, psikolojik, eleştirel ve posthümanist kuramları karşılaştırır; bir çevre eğitimi uygulamasının kuramsal dayanaklarını çözümler.
3	Doğa temelli erken çocukluk eğitimi ve ECEfS alanındaki araştırma kanıtını desen, örneklem ve ölçme açısından değerlendirir; kanıtın gücünü ve sınırlılıklarını tartışır.
4	2024 Okul Öncesi Eğitim Programı ile uluslararası çerçeveleri karşılaştırarak yere dayalı, çocuk katılımını esas alan ve kuramsal olarak gerekçelendirilmiş bir çevre eğitimi uygulaması tasarlar, uygular ve savunur.
5	Akademik bir seminer oturumunu planlar ve yürütür; akranlarıyla kanıta dayalı eleştirel diyalog kurar ve yapıcı geri bildirim verir.
6	Alana ilişkin bir araştırma sorunu belirler; uygun desen, ölçme aracı ve etik ilkeleri gözeterek özgün bir araştırma önerisi geliştirir.

Birinci Öğretim

yok

Seminer rolleri ve kodlar: Haftalık akışta öğrenciler Ö1, Ö2, … biçiminde kodlanmıştır. Kodlar ilk hafta kura ya da konu tercihine göre öğrencilere atanır. Eleştirel Dost rolünü bir sonraki haftanın Seminer Lideri, Sentez Yazarı rolünü bir önceki haftanın Seminer Lideri üstlenir. Rol tanımları ve puanlama ölçütleri EK 2’dedir. Tüm öğrenciler seminer gününden bir gün önce saat 20.00’ye kadar dört bileşenli okuma notunu (ana fikir, eleştiri, soru, uygulama köprüsü) öğrenme yönetim sistemine yükler; Seminer Lideri liderlik yaptığı hafta bu yükümlülükten muaftır. Dersin son haftasında EK 1’de yer alan Ders Değerlendirme ve Geri Bildirim Formu uygulanacaktır.

Çevre eğitiminden sürdürülebilir kalkınma için eğitime tarihsel dönüşüm ve uluslararası politika çerçeveleri; sürdürülebilirlik için erken çocukluk eğitiminin (ECEfS) kavramsal haritası; klasik, gelişimsel ve ekolojik kuramlar; biyofili, dikkat yenilenme ve stres azaltma kuramları; doğaya bağlılık, çevresel kimlik ve çevreci davranış; eleştirel yer pedagojisi, ortak dünyalar ve posthümanist yaklaşımlar; çocuk hakları, faillik ve katılım; 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı ve uluslararası programların karşılaştırılması; orman okulları ve doğa temelli pedagojiler, riskli oyun; doğanın bilişsel, sosyal-duygusal gelişim ve yürütücü işlevlerle ilişkisi; iklim değişikliği eğitimi, iklim kaygısı ve umut; öğrenme ortamları, STEM ve çocuk edebiyatıyla bütünleştirme; bütüncül kurum yaklaşımı, aile ve toplum katılımı, öğretmen yeterlikleri; çocukların çevresel tutum ve doğaya bağlılığının ölçülmesi, program kalitesinin değerlendirilmesi ve çocukla araştırmada etik.

Hafta	Teorik	Uygulama	Laboratuvar
1	Dersin, izlencenin, öğrenci liderliğinde seminer modelinin ve değerlendirme sisteminin tanıtımı; rol kodlarının kura ile dağıtılması. Çevre eğitiminden sürdürülebilir kalkınma için eğitime (SKE): Stockholm (1972), Belgrad Şartı (1975), Tiflis (1977), Rio (1992), Göteborg (2008), Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (2015), ESD for 2030 ve Berlin Bildirgesi (2021). Temel kavramlar: çevre okuryazarlığı, SKE, sürdürülebilirlik için erken çocukluk eğitimi (ECEfS).
2	Alanın haritası: çevre “hakkında”, “içinde”, “için” ve “ile” eğitim (Davis); ECEfS araştırmalarının gelişimi, baskın temalar ve araştırma boşlukları; sürdürülebilirliğin çevresel, sosyal ve ekonomik boyutları. Öğretim elemanının modellediği örnek seminer; ara sınav ödevinin tanıtılması.
3	Klasik ve gelişimsel temeller: Rousseau, Pestalozzi, Froebel, Montessori, Dewey ve Reggio Emilia’da doğa ve çocukluk; Piaget ve Vygotsky’nin çevre eğitimine yansımaları; Bronfenbrenner’in biyoekolojik modeli; doğa temelli program modelleri.
4	Çocuk–doğa ilişkisinin psikolojik kuramları: biyofili (Wilson, Kellert), dikkat yenilenme (Kaplan), stres azaltma (Ulrich), “doğa eksikliği” tartışması (Louv), “ekofobiden önce empati” (Sobel); kanıtın nedensellik düzeyi.
5	Doğaya bağlılık, çevresel kimlik ve çevreci davranışın gelişimi: önemli yaşam deneyimleri araştırmaları; çocukluktaki doğa deneyimlerinden yetişkin çevreciliğine uzanan yollar; bilgi–bağlılık–davranış ilişkisi; kayıp, yas ve yapıcı umut.
6	Eleştirel, yere dayalı ve posthümanist yaklaşımlar: eleştirel yer pedagojisi (Gruenewald), ortak dünyalar ve çok türlü pedagojiler, insan-merkezcilik eleştirisi, yerel bilgi; Karadeniz’de yer (fındık bahçesi, dere, yayla, kıyı) üzerine yere dayalı soruşturma tasarımı.
7	Çocuk failliği, hakları ve katılım: BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, Hart’ın katılım merdiveni, çocuklar “değişim ajanı” olarak; OMEP Dünya Projesi ve 7R; sosyal sürdürülebilirlik, aidiyet ve adalet; çocuklarla sistematik sohbetler.
8	arasınav
9	Politika ve program: 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı’nda (TYMM) sürdürülebilirlik, değerler ve okuryazarlıklar; İsveç, Norveç ve Avustralya (EYLF V2.0) programlarıyla karşılaştırma; Eko-Okullar, Minik TEMA vb. programlar; politika ile uygulama arasındaki aralık.
10	Doğa temelli pedagojiler: orman okulu ilkeleri, doğa anaokulları, doğal oyun alanları ve bahçe temelli öğrenme; riskli oyun ve risk–fayda değerlendirmesi; Türkiye’deki doğa temelli uygulamalar ve araştırmalar.
11	Doğa, beyin ve gelişim: yürütücü işlevler, öz düzenleme, dikkat, stres fizyolojisi ve sosyal-duygusal öğrenme; nörobilim temelli iddiaların eleştirel değerlendirilmesi (nöromit riski), doz–yanıt ilişkisi ve kanıtın niteliği.
12	İklim değişikliği eğitimi ve duygular: erken yaşta iklim okuryazarlığı; iklim kaygısı, ekolojik yas ve umut; zor konuların yaşa uygun ele alınması; Karadeniz’de sel ve heyelan deneyimi, afet riski ve dayanıklılık; iklim konulu çocuk kitapları.
13	Uygulamada ECEfS ve öğrenme ortamları: dış mekân tasarımı, bahçe, su–enerji–atık döngüleri, canlılarla etik ilişki; sürdürülebilir kalkınma için STEM; çocuk edebiyatı ve sanatla bütünleştirme; aile katılımlı proje yaklaşımı.
14	Bütüncül kurum yaklaşımı, öğretmen ve toplum: kurumun tamamıyla sürdürülebilirlik, yönetim ve liderlik, aile ve yerel paydaşlar; öğretmen yeterlikleri ve mesleki gelişim; Türkiye’de öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçları.
15	Araştırma ve değerlendirme; geleceğe bakış: çocukların çevre tutumu, doğaya bağlılık ve sürdürülebilirlik davranışlarının ölçülmesi (CATES-PV, çizim-anlatım, Mozaik yaklaşım); program kalitesinin değerlendirilmesi (OMEP ERS-SDEC); çocukla araştırmada etik; dijital teknolojiler, yapay zekâ ve doğa deneyimi dengesi. Dönem sentezi; EK 1 Ders Değerlendirme ve Geri Bildirim Formunun uygulanması.
16	DÖNEM SONU SINAVI

Temel kaynaklar Davis, J. (Ed.). (2015). Young children and the environment: Early education for sustainability (2nd ed.). Cambridge University Press. Elliott, S., Ärlemalm-Hagsér, E., & Davis, J. (Eds.). (2020). Researching early childhood education for sustainability: Challenging assumptions and orthodoxies. Routledge. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Okul öncesi eğitim programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli). MEB. https://tymm.meb.gov.tr Olgan, R. (Ed.). (2020). Erken çocukluk eğitiminde çevre eğitimi. Pegem Akademi. Yardımcı kitaplar ve politika belgeleri Clark, A., & Moss, P. (2011). Listening to young children: The Mosaic approach (2nd ed.). National Children’s Bureau. Erentay, N. ve Erdoğan, M. (2009). 22 adımda doğa eğitimi. ODTÜ Yayıncılık. Knight, S. (2013). Forest School and outdoor learning in the early years (2nd ed.). Sage. Louv, R. (2019). Doğadaki son çocuk (C. Temürcü, Çev.; 7. bs.). TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları. Pramling Samuelsson, I., & Kaga, Y. (Eds.). (2008). The contribution of early childhood education to a sustainable society. UNESCO. Rooney, T., & Blaise, M. (2022). Rethinking environmental education in a climate change era: Weather learning in early childhood. Routledge. Siraj-Blatchford, J., Mogharreban, C., & Park, E. (Eds.). (2016). International research on education for sustainable development in early childhood. Springer. Sobel, D. (2008). Childhood and nature: Design principles for educators. Stenhouse. Taylor, A. (2013). Reconfiguring the natures of childhood. Routledge. UNESCO. (2020). Education for sustainable development: A roadmap (ESD for 2030). https://doi.org/10.54675/YFRE1448 UNESCO. (2024). Greening curriculum guidance: Teaching and learning for climate action. UNESCO. Wilson, R. (2018). Nature and young children: Encouraging creative play and learning in natural environments (3rd ed.). Routledge. Haftalık zorunlu okumalar Ardoin, N. M., & Bowers, A. W. (2020). Early childhood environmental education: A systematic review of the research literature. Educational Research Review, 31, 100353. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2020.100353 Arı Ersan, B. ve Şeker, F. (2026). Türkiye’de okul öncesi eğitimde doğa temelli uygulamalar üzerine yapılmış araştırmaların sistematik derlemesi. Asya Studies, 9(34), 63–84. https://doi.org/10.31455/asya.1771846 Bascopé, M., Perasso, P., & Reiss, K. (2019). Systematic review of education for sustainable development at an early stage: Cornerstones and pedagogical approaches for teacher professional development. Sustainability, 11(3), 719. https://doi.org/10.3390/su11030719 Borg, F., & Pramling Samuelsson, I. (2022). Preschool children’s agency in education for sustainability: The case of Sweden. European Early Childhood Education Research Journal, 30(1), 147–163. https://doi.org/10.1080/1350293X.2022.2026439 Campbell, C., & Speldewinde, C. (2022). Early childhood STEM education for sustainable development. Sustainability, 14(6), 3524. https://doi.org/10.3390/su14063524 Chawla, L. (2020). Childhood nature connection and constructive hope: A review of research on connecting with nature and coping with environmental loss. People and Nature, 2(3), 619–642. https://doi.org/10.1002/pan3.10128 Common Worlds Research Collective. (2020). Learning to become with the world: Education for future survival (Education Research and Foresight Working Paper 28). UNESCO. Crandon, T. J., Scott, J. G., Charlson, F. J., & Thomas, H. J. (2022). A social–ecological perspective on climate anxiety in children and adolescents. Nature Climate Change, 12, 123–131. https://doi.org/10.1038/s41558-021-01251-y Çebi, B. (2026). Türkiye’de okul öncesi eğitimde sürdürülebilirlik eğitimi politikaları: MEB, UNESCO ve OECD belgeleri üzerine bir analiz. Black Sea Journal of Public and Social Science, 9, 47–58. https://doi.org/10.52704/bssocialscience.1830071 Çetingöz, D. (2025). Orman okulu eğitimi alan ve almayan okul öncesi dönem çocuklarının öz düzenleme becerilerinin incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 38, 39–64. Davis, J. (2009). Revealing the research ‘hole’ of early childhood education for sustainability: A preliminary survey of the literature. Environmental Education Research, 15(2), 227–241. Engdahl, I., Pramling Samuelsson, I., & Ärlemalm-Hagsér, E. (2023). Systematic child talks in early childhood education—A method for sustainability. Children, 10(4), 661. https://doi.org/10.3390/children10040661 Ernst, J., & Burcak, F. (2019). Young children’s contributions to sustainability: The influence of nature play on curiosity, executive function skills, creative thinking, and resilience. Sustainability, 11(15), 4212. https://doi.org/10.3390/su11154212 Erol, A. ve Gülay Ogelman, H. (2021). Proje yaklaşımına dayanan aile katılımlı çevre eğitimi programının 5-6 yaş çocuklarının çevreye yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi. Millî Eğitim, (232), 133–160. Gruenewald, D. A. (2003). The best of both worlds: A critical pedagogy of place. Educational Researcher, 32(4), 3–12. Güzelyurt, T. ve Özkan, Ö. (2019). Environmental education in pre-school period: An examination of children’s books. İlköğretim Online, 18(1), 20–30. Holst, J. (2023). Towards coherence on sustainability in education: A systematic review of whole institution approaches. Sustainability Science, 18(2), 1015–1030. https://doi.org/10.1007/s11625-022-01226-8 Johnstone, A., Martin, A., Cordovil, R., Fjørtoft, I., Iivonen, S., Jidovtseff, B., Lopes, F., Reilly, J. J., Thomson, H., Wells, V., & McCrorie, P. (2022). Nature-based early childhood education and children’s social, emotional and cognitive development: A mixed-methods systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(10), 5967. https://doi.org/10.3390/ijerph19105967 Kahriman-Öztürk, D., Olgan, R., & Güler, T. (2012). Preschool children’s ideas on sustainable development: How preschool children perceive three pillars of sustainability with regard to 7R. Educational Sciences: Theory & Practice, 12(4), 2987–2995. Kahriman-Pamuk, D., & Borg, F. (2025). Sustainability, play and children’s agency: A comparative study of the Swedish and Turkish preschool curricula. European Early Childhood Education Research Journal, 33(4), 659–675. https://doi.org/10.1080/1350293X.2024.2415948 Kahriman-Pamuk, D., Uzun, N. B., Yıldız, T. G., & Haktanır, G. (2019). Reliability of indicators measuring early childhood education for sustainability: A study in Turkey using generalizability theory. International Journal of Early Childhood, 51(2), 193–206. https://doi.org/10.1007/s13158-019-00243-6 Köşker, N. (2019). Okul öncesi çocuklarında doğa algısı. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 294–308. Kuo, M., Barnes, M., & Jordan, C. (2019). Do experiences with nature promote learning? Converging evidence of a cause-and-effect relationship. Frontiers in Psychology, 10, 305. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00305 Mygind, L., Kjeldsted, E., Hartmeyer, R., Mygind, E., Bølling, M., & Bentsen, P. (2019). Mental, physical and social health benefits of immersive nature-experience for children and adolescents: A systematic review and quality assessment of the evidence. Health & Place, 58, 102136. Otto, S., & Pensini, P. (2017). Nature-based environmental education of children: Environmental knowledge and connectedness to nature, together, are related to ecological behaviour. Global Environmental Change, 47, 88–94. Pamuk, S., Öztürk, N., Kahriman-Pamuk, D., Elmas, R., Yıldız, T. G., & Haktanır, G. (2021). A collaboration project on education for sustainability: Professional development needs of Turkish preschool teachers. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 14(4), 586–604. https://doi.org/10.30831/akukeg.892384 Rousell, D., & Cutter-Mackenzie-Knowles, A. (2020). A systematic review of climate change education: Giving children and young people a ‘voice’ and a ‘hand’ in redressing climate change. Children’s Geographies, 18(2), 191–208. https://doi.org/10.1080/14733285.2019.1614532 Spiteri, J. (2024). Pre-service ECEC teachers’ conceptions of climate change: A community funds of knowledge and identity approach. Education 3-13. https://doi.org/10.1080/03004279.2024.2322999 Yalçın, F. ve Sevimli Çelik, S. (2020). Doğa temelli müfredat modelleri. R. Olgan (Ed.), Erken çocukluk eğitiminde çevre eğitimi içinde (ss. 76–107). Pegem Akademi. Yıldız, T. G. vd. (2021). Education for sustainability in early childhood education: A systematic review. Environmental Education Research, 27(6), 796–820. https://doi.org/10.1080/13504622.2021.1896680 Yılmaz, S. ve Olgan, R. (2017). Okul öncesi dönem çocuklarının doğaya yakınlık (biyofili) seviyelerinin araştırılması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1106–1129. Not İngilizce makalelerin tamamı açık erişimli ya da üniversite kütüphanesi abonelikleri üzerinden erişilebilir durumdadır.

Ders, öğrenci liderliğinde yürütülen seminer modeliyle işlenir. İlk iki haftada öğretim elemanı seminer biçimini modeller; 3. haftadan itibaren her oturumu bir öğrenci “Seminer Lideri” olarak yönetir, bir öğrenci “Eleştirel Dost”, bir öğrenci “Sentez Yazarı” rolünü üstlenir. Öğretim elemanı kolaylaştırıcı ve uzman yorumcu olarak oturumun son bölümünde katkı sunar. Kullanılan yöntem ve teknikler: ters yüz edilmiş seminer; yapılandırılmış tartışma protokolleri (Sokratik seminer, “Son Sözü Sakla”, Dört A metin protokolü, yapboz, balık kavanozu); kuramdan uygulamaya köprü atölyeleri; kampüs içi dış mekân ve doğa deneyimleri; vaka ve politika belgesi çözümlemesi; kanıt tablosu hazırlama; mikroöğretim ve akran değerlendirmesi; yansıtıcı yazma; sınıfın ortak bilgi deposu (dijital sentez arşivi).

Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri	Adet	Değer
Ara Sınav	1	100
Toplam		100
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri	Adet	Değer
Final Sınavı	1	100
Toplam		100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri		40
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri		60

yok

Etkinlikler	Sayısı	Süresi (saat)	Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav	1	6	6
Final Sınavı	1	8	8
Derse Katılım	14	3	42
Ödev Problemleri için Bireysel Çalışma	1	20	20
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma	1	24	24
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma	1	24	24
Okuma	12	4	48
Rapor	2	4	8
Toplam İş Yükü (saat)			180

	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11	PÇ 12	PÇ 13	PÇ 14	PÇ 15	PÇ 16	PÇ 17	PÇ 18	PÇ 19	PÇ 20	PÇ 21	PÇ 22	PÇ 23	PÇ 24	PÇ 25	PÇ 26	PÇ 27	PÇ 28	PÇ 29
ÖÇ 1	3	3	5	2	1	5	1	3	3	2	3	4	2	3	1
ÖÇ 2	3	2	4	3	2	4	1	3	2	3	4	4	2	3	1
ÖÇ 3	2	1	4	2	3	3	2	5	4	5	5	5	2	4	1
ÖÇ 4	4	3	5	5	4	4	2	2	3	2	4	3	3	3	3
ÖÇ 5	2	2	3	2	1	3	2	3	4	2	4	4	5	5	1
ÖÇ 6	2	1	4	2	4	3	2	5	5	5	5	4	3	4	2

* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek

Ders Öğretim Planı

Dersin Seviyesi

Dersin Sunulduğu Dil

Dersin Amacı

Dersi Veren Öğretim GörevlisiGörevlileri

Öğrenme Çıktıları

Öğrenim Türü

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

Dersin İçeriği

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Ders Kitabı Malzemesi Önerilen Kaynaklar

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

Değerlendirme

Staj Durumu

İş Yükü Hesaplaması

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi